Luyt was ware leeu
2013-02-02 23:26
- Artikelopsies
- Deel
- Kry Rapport op
Dit was in ’n onstuimige tyd in Suid-Afrikaanse rugbygeskiedenis toe die rebellie van die Groot Vyf, gelei deur Louis Luyt, dr. Danie Craven as rugbyhoof van die land wou onttroon.
Dit was ’n Vrydagoggend in Maart met die jaarvergadering van die Suid-Afrikaanse Rugbyraad in Nuweland, Kaapstad.
Luyt staan Craven teen vir die presidentskap. Niemand in meer as 20 jaar het die waagmoed of rede of steun gehad om Craven om die presidentskap uit te daag nie. Luyt, onverskrokke, is nou daardie man.
Die 40 stuks raadslede sit soos vere opgewen en luister na die motivering vir die “mosie van wantroue” in Craven, versuiker met ’n toekomstige ere-posisie vir Dok in die bestuur van rugby.
Fritz Eloff, die stil professor van Noord-Transvaalse rugby en Craven se adjunk, wys vir een keer sy vlymskerp en onverbiddelike kant in ’n aanval op die Groot Vyf-rebelle, en spesifiek Luyt, ter verdediging van Craven se posisie.
Luyt blaas die aftog en sy kandidatuur word teruggetrek.
Die argumente teen Craven was heftig. Ook hoe die Groot Vyf in die geheim ontmoet en hul plan van aksie gesmee het om Craven te ontsetel word aan die kaak gestel.
Dis ’n verleë oomblik vir ’n oorblufte Luyt.
Ook ’n vernederende oomblik.
Hy sê hy gaan bedank.
Maar hy bedank nie.
In ’n gesprek met Craven enkele weke later, verwysend na die rebellie, vra ek hom oor Luyt.
“Los vir Louis. Hy is eerlik. Jy weet waar jy met hom staan,” het Craven geantwoord.
Van Louis Luyt as rugbyman het dit alles gesê.
Hy was onwrikbaar in die waarheid soos hy dit gesien het.
Vir sommige was dit afstootlik, ander het hom juis daarvoor aangehang.
Daar was ’n rottweiler in hom wanneer hy teengegaan is deur diegene wat hy vertrou het en as lojaal aan hom beskou het.
Lojaliteit aan hom was ’n bloed-eed.
In sy outobiografie Walking Proud verwys Luyt na sy credo: “No man is my master, and I’ll bow to no one – only God.”
Sy onverbiddelikheid het hom oor dekades voortdurend in konflik met teenstanders en ondergeskiktes gebring.
Dan het die rottweiler in hom na vore gekom.
Soos toe hy die voormalige All Black-afrigter Laurie Mains summier as breier van die Cats gefire het. En besluit het hy sal self die span afrig, wat Luyt tot groot konsternasie van Ellispark se rugbypersoneel gedoen het.
Luyt het Edward Griffiths as uitvoerende hoof van Sarvu met die stuur van ’n faks afgedank, in ’n omstredenheid wat in die parlement gaan draai het.
Ian McIntosh is as Springbokafrigter in ’n hoofberig op Rapport se voorblad deur Luyt afgedank.
Luyt het nie dinges van kabouters gevat nie. Altans nie van diegene wat hy as kabouters beskou het nie. Selfs Rian Oberholzer, sy skoonseun wat Sarvu se uitvoerende hoof geword het in Luyt se tyd as Suid-Afrikaanse rugbybaas, het Luyt se afsku van dislojaliteit ervaar.
En so ook sy Transvaalse Springbokke wat hy in ’n oomblik van uiterse woede almal ge-fire het.
Hul sonde was dat hulle meer geld wou hê as wat Luyt aangebied het. In Luyt se boek was dit dislojaliteit teenoor hom.
In Luyt se stryd om ’n kommissie van ondersoek in Suid-Afrikaanse rugby teen te staan, is pres. Nelson Mandela betrek om as ’n getuie in ’n hofsaak te verskyn.
Binne die bestuur van Sarvu het alle hel losgebars.
Wit, bruin en swart lede het teen Luyt gedraai. Die paar lojales was in die minderheid en ’n mosie van wantroue is teen Luyt aanvaar.
Luyt was verpletter. Oberholzer het buite stemming gebly, “wat ’n stem teen my was”, het Luyt agterna in onderhoud met my gesê.
Saterdagoggend 9 Mei 1998 kry ek ’n oproep om na Luyt se huis in Saxonwold digby die Johannesburgse Dieretuin te gaan.
Net dit.
Luyt en twee van sy raadgewers was in die sitkamer. Sy vrou, Adri, het koffie gebring.
Luyt wou vir my iets groots sê. Maar hy kon nie.
Twee uur lank het hy getob oor hoe hy verloën is deur “die slapgatte”.
Ek het bly wonder waarop die gesprek afstuur. Gaan hy as rugbybaas bedank?
Luyt het al in die rondte bly praat, so asof hy die oomblik wou vermy – of dalk sy besluit sou kon verander.
Hy het nie.
Luyt het bedank, daardie Sondag, 10 Mei, op die voorblad van Rapport.
Die groot gees in rugby wat die springbok as embleem van die Springbokke beskerm het deur Mandela se woord daarvoor te kry, wat ’n leiersrol in die vorming van Sanzar gespeel het en Kerry Packer se oorname van rugby as ’n beroepsport gestuit het, was klaar met die spel wat hy gedien het én met rugby se rolspelers met wie hy so dikwels gestoei het.
Luyt was Luyt.
Formidabel in die oë van sy vriende en vyande.
Bokkie Gerber, redakteur van Rapport, was destyds Rapport se sportredakteur.