Skietlustig, misdadig, roekeloos: en dís die polisie

“Dit het net een simpel opdrag gevat?… en nou is my baba dood. Is dít wat hulle bedoel het met ‘skiet om dood te skiet’?” het ’n pa gister by die oop graf van sy driejarige kind gevra.

Mnr. Vusi Mchunu het gister gerou vir sy seuntjie, Atlegang Phalane wat verlede Saterdag deur ’n polisie­beampte doodgeskiet is.

Donderdag het mnr. Fikile Mbalula, adjunkminister van polisie, in die parlement gesê: “Onskuldige mense gaan sterf?… in die kruisvuur tussen die polisie en misdadigers.”

Phalane se dood en Mbalula se woorde het politici se “skiet om dood te skiet”-opdrag aan polisielede in die kollig geplaas.

’n Ondersoek deur Rapport dui op ’n kultuur van skietlustigheid, misdadigheid en menseregtevergrype onder sommige polisiebeamptes.

Me. Jenny Irish-Qhobosheane, die nuwe sekretaris van die polisie, sê roekelose skietery deur polisielede neem al die afgelope drie jaar toe.

In ’n verslag van die onafhanklike klagtedirektoraat word “onvoldoende opleiding en skrikkerigheid” as redes aangegee.

Mnr. Peter Jordi van die Wits-regskliniek sê baie polisielede is “korrup, onbevoeg en gewelddadig”.

Oor die nuwe nasionale polisiehoof, komm. Bheki Cele, se doodskiet-uitsprake sê Jordi polisielede moet weet Cele gaan hulle nie beskerm as hulle die wet oortree nie. “Jy gaan steeds vervolg word.”

Prof. David Masiloane, hoof van die departement van polisiepraktyk by Unisa, sê Mbalula se stelling oor die onvermydelike dood van onskuldiges sal landsburgers vervreem.

“As die polisie voortgaan om te skiet soos hulle nou skiet, gaan hulle die steun van die gemeenskap in die stryd teen misdaad verloor.”

Volgens Masiloane verstaan baie polisiebeamptes nie die wet óf die “skiet om dood te skiet”-uitsprake nie.

Pres. Jacob Zuma het Vrydagmiddag sy ministers en polisiebaas se skiet-uitsprake probeer verduidelik. “Geen polisielid het die reg om verdagtes te skiet in omstandighede wat nie binne die wet val nie.”

Die regering wil artikel 49 (2) van die strafproseswet wysig om die polisie meer magte te gee om verdagtes te skiet wanneer hulle meen hulle is in lewensgevaar.

Prof. Pierre de Vos, grondwetkenner aan die Universiteit van Kaapstad, sê dis onduidelik wat aan artikel 49 (2) gewysig kan word “sonder om dit te laat indruis teen die Grondwet”.

LEES OOK:

‘Miljarde se siviele eise teenpolisie’

‘Hoekom het hulle my kind doodgemaak?'

- Rapport