Wie is die vark in hierdie verhaal?

Die skrywer André P. Brink glo duidelik in die spreekwoord dat wraak ’n dis is wat jy koud moet voorsit.

Byna drie jaar ná die storm oor sy aanvaarding van ’n beurs van R350?000, gefinansier deur die nalatenskap van sy mede-Sestiger Jan Rabie en dié se kunstenaarvrou, Marjorie Wallace, het Brink wraak geneem op sy kritici deur onvleiende verwysings na hulle in sy jongste roman, Philida.

’n Vet en nuttelose vark, asook ’n “trassie-hen” wat kekkel sonder om ooit ’n eier te lê, is genoem na twee van sy kritici van destyds. (’n Trassie is ’n tweeslagtige dier, maar in Kaapse Afrikaans verwys dit ook na ’n fopdosser.)

Die vark se naam is Hamboud, wat sinspeel op die digter en letterkundige Joan Hambidge, en die hen Zelda, die afgetrede Rapport-joernalis Zelda Jongbloed.

Brink, wat meer as 25 romans op sy kerfstok het, en die trustees van die Rabie/Wallace-beurs is destyds gekritiseer omdat talle medeskrywers gevoel het die bedoeling met die erflating was dat die beurs, die grootste in sy soort in Afrikaans, aan opkomende skrywers moes gaan.

Brink se wraak, asook dat hy die onmin self oprakel deur pertinent in die nawoord van Philida daarna te verwys, plaas dié gebeure weer voorop in sy lesers se gedagtes.

Baie sal wonder of hy nie moes ag slaan op ’n ander ou spreekwoord nie, dié van Confucius: Voor jy op ’n reis van wraak vertrek, grawe twéé grafte.

Brink kry sy stekie reeds op bl. 13 van die Afrikaanse uitgawe in, wanneer Philida vertel: “Toe’t ons eerste by die groot ou varksog verbygekom, dis nou Hamboud. Die Oubaas wou haar lankal slag oor sy so ’n niksnut is, maar die Ounooi bly aanhou ons moet wag dat haar vetgathamboude nog groter word.”

In dieselfde toneel verwys hy na Zelda, die “mal trassiehen?… wat nooit ’n donnerse eier kan lê nie, maar altyd kekkel soos ’n mal ding elke slag”.

Hambidge sê dis nie die eerste keer dat sy as fiksionele karakter in “ons dierbare letterkunde” figureer nie. “Die lys is lank. Die tradisie (om jou vyande só by te kom) ook.”

Jongbloed sê die deursigtige poging om haar belaglik te maak omdat sy gedurf het om “die grote Brink” te kritiseer, is verstommend kleinlik.

“Dit dui op ’n skokkende onverdraagsaamheid en onvermoë om kritiek te verwerk, al kom dit ook van ’n hennerige joernalis van kleur.

“Ek weet nie hoekom Brink my kritiek so persoonlik beleef nie.

“Skuldgevoelens dalk? Dis duidelik dat selfs die slim man wat mense sê hy glo is, nie my kritiek verstaan of wil verstaan nie. Ek gaan dit stadig sê: Dit het niks te make met Brink se vermoë om ’n trefferboek te skryf op die rug van mý voorsate se geskiedenis nie. Natuurlik sou ’n skrywer van sy statuur en vermoëns ’n goeie boek kon skryf.

“My kritiek was dat Marjorie Wallace baie duidelike bedoelings met die beurs gehad het – naamlik dat opkomende skrywers bemagtig word om ’n jaar lank sonder geldelike kwellinge te skryf. Toe word dit gegee aan ’n bevoorregte en gevestigde wit Afrikaanse skrywer wat om etiese redes nooit daarvoor aansoek moes gedoen het nie.”

Brink was volgens sy uitgewer uitstedig en het nie gereageer op ’n e-pos met vrae oor dié aangeleentheid nie.