Dag van brute mag

2012-10-28 00:01

Lede van die kommissie kyk na 'n video-opname van die gebeure by Marikana.| Foto: Felix Dlangamandla

Lesersfoto’s Stuur vir ons jou foto's  ·  Stuur vir ons jou foto's

Die taak van die kommissie van regter Ian Farlam, wat die afgelope week met sy werksaamhede begin het, is om vas te stel presies wat op 16 Augustus gebeur het toe die polisie 34 stakende mynwerkers op Marikana doodgeskiet het.

Die hoe en die wat van daardie dag is egter net een deel van die prentjie. Die belangrikste vraag, en een wat nog glad nie beantwoord is in mediaberigte oor die gebeure tot dusver nie, is: Hoekom is die polisie toegelaat om so op te tree?

Ek glo die antwoord op dié vraag lê in die wyse waarop ’n doktrine van “maksimum mag” die laaste paar jaar onder politici en senior polisiebestuurders inslag gevind het.
Eerstens is dit duidelik dat daar op die vooraand van die skietery doelbewus besluit is op drastiese optrede.

Hoe weet ons dit? Omdat die polisie dit self gesê het: Polisiewoordvoerder Dennis Adriao het op die oggend van die skietery verklaar: “Vandag is ongelukkig D-dag. Ons het probeer om te onderhandel en ons sal weer probeer, maar as dit faal, gaan ons oor in ’n taktiese fase.”

Dit is belangrik om te besef dat daar geen rede was waarom die onderhandelinge nie kon voortgaan en waarom die “taktiese fase” juis op daardie dag moes begin nie – behalwe dat die polisie besluit het dit was “D-dag”.

Dis ook belangrik om te weet dat daar sedert 13 Augustus reeds spesiale polisie-eenhede in die gebied ontplooi is wat opgelei is om in hoërisiko-omgewings met gewapende misdadigers soos transitorowers af te reken – situasies waar dit nodig is om vuur met vuur te beveg.

Die polisie se plan, soos Adriao dit aan die media verduidelik het, was om die skare “te ontwapen en om hulle sover te kry om vreedsaam uiteen te gaan”. Dit was dus van meet af aan nie ’n konvensionele skarebeheeroefening nie, maar ’n hoërisiko-plan waar die gevaar dat die geweld kan eskaleer altyd teenwoordig was.

Uit die video-beelde van die aanvanklike sarsie skote kan ’n mens seker ’n saak uitmaak dat die polisie eerlik gedink het hulle word aangeval.

As jy dít aanvaar, kan jy ook argumenteer dat hulle uit selfverdediging opgetree het. Ons howe was nog altyd simpatiek teenoor mense wat gedink het hul lewe word bedreig en dan geskiet het, selfs al het dit later geblyk dat hulle die situasie verkeerd opgesom het.

Ons weet egter ook reeds, ná verskeie mediaberigte hieroor, dat daardie aanvanklike sarsie skote wat deur televisiekameras vasgevang is, nie al skote is wat geskiet is nie. Die eerste sarsie het sowat 10 sekondes geduur. In vroeë televisieberigte al is gemeld dat die polisie daarna sommige stakers agtervolg het en dat geweervuur vir “nog ’n halfuur” gehoor kon word.

Sedertdien het verskeie joernaliste getuies opgespoor wat vertel het dat mynwerkers geskiet is terwyl hulle probeer ontsnap het. The Star het een man aangehaal wat vertel van makkers wat geskiet is “vir die pret terwyl hulle op hul knieë was met hul hande in die lug”.

Ek glo die polisieoptrede in Marikana moet saamgelees word met die toenemende klem wat die afgelope dekade op aggressiewe polisiëring gelê is, veral in politieke kringe.

Sedert 1999 het opeenvolgende polisieministers hardhandige polisieoptrede bepleit of goedgepraat.

’n Goeie voorbeeld is Susan Shabangu, destyds die adjunk-minister van polisie, wat in April 2008 verklaar het dat die polisie toestemming het om misdadigers dood te maak. “Julle het wapens, gebruik hulle.”

Onder polisieminister Nathi Mthethwa is daar ook vir die eerste keer ’n verandering te bespeur in die manier waarop eenhede soos die spesiale taakmag, openbare-orde-polisiëring, almal deel van die “Operasionale Reaksiemagte, begin optree.

Sedert 2011 is baie van dié eenhede met voorvalle van polisiebrutaliteit verbind – die klopjag op die Johannesburgse kroeg Catz Pajamas en die moord op Andries Tatane in Ficks­burg is seker die bekendste. Baie van die eenhede was ook by Marikana teenwoordig.

Terselfdertyd gee Mthethwa ook magtiging aan die polisie om, soos hy dit noem, “maksimum mag” te gebruik.

Enkele dae voor Marikana, op 8 Augustus, verduidelik hy dit soos volg: “Daar moet ’n onderskeid wees tussen die behoefte om maksimum mag teen gewelddadige misdadigers te gebruik en minimum mag in ons optrede met mede-burgers.”

Die probleem hiermee is dat die idee dat die polisie “maksimum mag” in sekere omstandighede mag gebruik, in geen handboek van polisiepraktyk – ten minste in Westerse samelewings – bestaan nie. Ook nie in die polisiewet nie, wat dit duidelik stel dat ’n polisielid “slegs die minimum mag mag gebruik as wat redelik geag sou wees in die omstandighede”.

Die wet sê die polisie moet minimum mag gebruik, maar die polisie sê openlik maksimum mag was nodig by Marikana.

Hoe wyd hierdie doktrine van “maksimum mag” reeds binne die polisie inslag gevind het, is moeilik om vas te stel. Dit lyk tog asof die polisieminister se gebruik van die term minstens by sommige lede verstaan word as ’n aanmoediging om dood te maak.

In enige nabetragting van die Marikana-gebeure sal dié feit in gedagte gehou moet word.

David Bruce is ’n onafhanklike navorser. Hierdie is ’n verkorte weergawe van sy ­artikel Marikana and the doctrine of ­Maximum Force op www.mampoer.co.za

Lees Rapport se kommentaarbeleid

Lewer kommentaar op hierdie artikel
0 reaksies
Lewer kommentaar
Kommentaar 0 oorblywende karakters

binne rapport

Weer
Ksd: 13-19°C Morning clouds. Mild. Pta: 5-22°C Sunny. Mild.
Jhb: 5-17°C Sunny. Mild. Bfn: -1-21°C Sunny. Mild.
Dbn: 10-23°C Partly cloudy. Mild. PE: 14-17°C More sun than clouds. Mild.
7-dag-voorspelling...

Betrekkinge - Vind jou droomwerk

Quality Inspector

Vanrhynsdorp North
Purple Door Recruitment (Pty) Ltd
R9 000 - R11 000 Per Month

Cashier - no experienced needed

Port Elizabeth
Purple Door Recruitment (Pty) Ltd
R3 000 - R4 000 Per Month

PSIRA Graded Security Officers

East London
Purple Door Recruitment (Pty) Ltd
R6 000 - R12 000 Per Month

Eiendomme - Vind 'n nuwe huis

Reis - Besoek, Bespreek, Laat Waai!

Magical Massinga

Spend 5 nights at the gorgeous Massinga Beach Lodge in Mozambique and only pay for 4 from R13 220 per person sharing. Includes return flights, accommodation, transfers and romantic turndown.Book now!

Kalahari.com - doen vandag jou inkopies aanlyn

Tablet Asus Nexus 7'' 3G met 32GB nou R1 999

Kry die Nexus 7”-tablet met Wifi & 3G vir slegs R1 999 en bespaar R500! Aanbod geldig solank voorraad beskikbaar is. Koop nou!

Plaas ’n voorafbestelling vir die Xbox One

Die vermaaksentrum wat jou alles-in-een bied – regstreekse TV, flieks, sosiale netwerke en speletjies. Plaas jou voorafbestelling nou!

Tot 50% afslag op haarsorgprodukte!

Bespaar tot 50% op professionele haarsorgprodukte by kalahari.com. Aanbod geldig solank voorraad beskikbaar is. Koop nou!

Nuwe e-boeke beskikbaar!

Maak jou gereed vir ’n lekker leeservaring wat e-boeke insluit soos Good Morning, Mr Mandela; Laaste dans, Drienie; Die brug na Haven en nog baie meer. Koop nou!

Hisense Infinity Prime-slimfoon

Bespaar R1 000 op die Hisense Infinity Prime 1-slimfoon. Nou R1 999. Aanbod geldig solank voorraad beskikbaar is. Koop nou!

Soos gesien op TV – Nuwe gobii-slimfone vanaf R999!

’n Kamera aan die voor- en agterkant, tweeledige SIM-verrigting en 200MB se GRATIS Cell C-data elke maand vir 12 maande, is maar net ’n paar van die eienskappe van dié slimfone. Kry joune nou! Koop hier.

Besoek www.kalahari.com vir miljoene boeke, musiek, DVD's, games & meer!