Optelgoed is hougoed

Hulle is al so ’n integrale deel van die stedelike landskap dat ’n mens hulle amper nie meer raaksien nie – die leerskare “trolliemense” wat deur ons woonbuurte trek op dae wanneer ons ons vullisblikke uitsit.

Vir baie huiseienaars is hulle net ’n oorlas wat die omgewing verder bemors terwyl hulle in vullisblikke grawe. Dié met meer empatie sal miskien ’n ou brood eenkant neersit waar hulle dit maklik kan kry.

Maar dink ons ooit aan hulle as entrepreneurs wat ’n reuse-rol in die herwinningsketting speel – mense wat ons waarskynlik duisende rande bespaar deur die koste van vullisverwydering te verlaag?

En hoeveel weet ons van hul werksaamhede en die hoeveelheid rommel wat hulle herwin?

Die kort antwoord is: skandalig min.

Volgens sommige skattings maak 88 000 mense in Suid-Afrika ’n bestaan deur herwinbare rommel te versamel en te verkoop – party op straat, maar die meeste op vullishope omdat dit meer lonend is.

In ’n studie wat hulle in 2010 spesifiek onder mense gedoen het wat huishoudelike vullisdromme in Pretoria deursoek, het Rinie Schenk en Derick Blaauw gevind tussen 150 en 200 mense in die stad maak op dié manier ’n bestaan.

Hulle leef in uiterste armoede. Die oorgrote meerderheid slaap op straat en verdien tussen R10 en R70 per dag – wat hulle hoofsaaklik bestee aan “dop en brood”.

Niemand weet regtig hoeveel vullis hulle herwin nie. ’n Studie wat verlede jaar deur die International Collaborative Group on Solid Waste Management in ses Derdewêreldstede gedoen is, het bevind rommelsoekers verminder dié stede se vullis met tussen 2% en 30%.

Die inwoners van Kaapstad produseer ongeveer 4 600 ton vullis per dag. As die trolliemense net 2% van dié vullis herwin, beteken dit dat ses 14 ton-vullislorries elke dag in die depot kan bly.

Buiten metale soos koper en aluminium, is PET-bottels (die plastiekbottels waarin gaskoeldranke verkoop word) die waardevolste ding in jou vullisblik.

Petco, die liggaam wat die herwinning van dié bottels bevorder, sê 43 000 ton van dié bottels is verlede jaar herwin. Hulle bereken minstens 82% daarvan is deur informele rommelversamelaars op vullishope bymekaargemaak.

Al word daar, behalwe vir enkele projekte in sommige groter stede, bykans geen poging van owerheidsweë aangewend om Suid-Afrikaanse huishoudings te dwing om hul rommel te sorteer vir herwinning nie, steek ons herwinningstatistieke glad nie sleg af teen die res van die wêreld nie. Soos die grafika hiernaas toon, herwin ons beduidende persentasies van die verpakkingsmateriaal wat jaarliks gebruik word.

Andrew Marthinusen van die Verpakkingsraad van Suid-Afrika (Pacsa) sê daar is geen twyfel dat informele rommelsoekers ’n groot aandeel aan dié sukses het nie. Geen weldeurdagte herwinningsplan in Suid-Afrika kan dus suksesvol wees sonder om dié mense in ag te neem nie.

Marthinusen sê die uitdaging is om die mark vir herwinde verpakkingsmateriaal uit te brei en in die proses ook geleenthede vir trolliemense te skep wat hul inkomste en lewensvooruitsigte verbeter.

Die vraag is: Hoe?

Bertie Lourens van die herwinningsmaatskappy WastePlan worstel al jare lank hiermee.

Hy sê die probleem is dat baie rommelversamelaars hul vryheid om te doen wat hulle wil en te gaan waar hulle wil hoog op prys stel.

“Baie van hulle sê vir my hulle geniet wat hulle doen. Dis ’n leefstyl wat hulle pas.”

Hy sê projekte wat probeer om die versamelaars te organiseer, en die manier waarop hulle werk te formaliseer, is dus nie altyd ewe suksesvol nie.

“Die antwoord, glo ek, is ’n opset waar daar vir sowel formele as informele herwinningsmense ’n plekkie is.”